میدانیم که حق نشر در ایران یعنی کشک. متاسفانه حتی برخی از کسانی که به نوعی داعیهدار احترام به حقوق دیگران هستند و هر از گاهی به دیگران هم درسی میدهند و پندی میرسانند، هنوز خودشان موضوع را نگرفتهاند.
جریان از این قرار است که به تازگی در ویکیپدیا مشغول ویرایش بودم که دیدم فردی محتوای مقالهای را بدون اینکه تاریخچهاش را منتقل کند، منتقل کرد. وارد صفحهی بحثش شدم و شرح دادم که با اینکار، نام نویسندهی اصلی مقاله از بین میرود و این اخلاقا و قانونا درست نیست. اما با پاسخ سردی مواجه شدم که وقت مرا نگیرید و بروید با یکی از مدیران در میان بگذارید و …
جالب اینجاست که همیشان با این طرز برخورد، در ویکیپدیا دارای دسترسی گشت، گشت خودکار و واگردانی بودند. اما حرف من اینها نیست، اصل مطلب این است که با ادامهی بحث، با این پاسخ مواجه شدم که
چون اینجا [=ویکیپدیا] همهچیز تحت گنو است، نویسندهی مقاله دیگر هیچ حقی در مورد مقالهای که در ویکیپدیا میگذارد نخواهد داشت،
این همان باور اشتباهی است که میخواهم در موردش صحبت کنم،
درست که گنو پروانهای آزاد است، اما این آزادی به معنای زیر پا گذاشتن حقوق دیگران نیست، بر طبق پروانههای گنو (در اینجا مشخصا جیافدیال)، استفاده کنندگان بعدی موظفند از نویسندگان قبلی یاد کنند، مگر اینکه نویسنده مشخصا بگوید که چنین کاری لازم نیست. خوشبختانه ویکیپدیای فارسی منابع خوبی در مورد حق نشر ترجمه کرده، یکی از مهمترین آنها ویکیپدیا:حق تکثیر است. با مطالعهی این سیاست متوجه میشویم که جیافدیال تکالیفی را برای کسانی که میخواهند از محتواییِ تحت این پروانه استفاده کنند، مشخص کرده. سه وظیفهی اصلی که ما به عنوان استفادهکنندگان از مطالب جیافدیال بر گردن داریم چنینند:
- اگر از مطلبی که تحت جیافدیال است در مطالب خود استفاده میکنید، مطلب شما هم باید تحت جیافدیال انتشار یابد
- باید از نویسندهی مقاله یاد کنید
- باید دسترسی به «نسخهی شفاف» مطلب را مهیا کنید (یعنی مثلا یک پیوند به صفحهی اصلیای که مطلب در آن قرار داشته بدهید، یا اینکه کل متن اصلی را هم در کنار متن خودتان بیاورید و…)
البته اگر شما پیوندی به مقالهای در ویکیپدیا بدهید، خود به خود نام نویسندگان هم در آن هست، هر چند درستش این است که نام نویسندگان را هم بیاورید. ولی اگر پیوندی به مقالهی اصلی فراهم نمیکنید، باید نام پنج نویسندهی اصلی مقاله (یا در صورتی که کمتر هستند نام همهی نویسندگان) را در تاریخچهی مقاله ذکر کنید.
اینها سیاست ویکیپدیا نیستند، بلکه شرایطی هستند که در پروانهی جیافدیال مشخص شده. در بخش چهارم (مشتقات)، بند I این پروانه میخوانیم:
Preserve the section Entitled «History», Preserve its Title, and add to it an item stating at least the title, year, new authors, and publisher of the Modified Version as given on the Title Page.
بخشی که با عنوان تاریخچه آمده را حفظ کنید، عنوانش را حفظ کنید و موردی به آن بیفزایید که دست کم عنوان، سال، نویسندگان نو، و انتشارات نسخهی تغییریافته را همانگونه که در صفحهی عنوانش آمده، مشخص میکند.
(بر طبق بند ۸ جیافدیال (ترجمه)، رعایت این اصل در مورد ترجمهها هم لازم است)
بنابراین حفظ تاریخچهی مقالهها وظیفهای است قانونیست، که اگر هم نبود، باید به حکم اخلاق آن را حفظ میکردیم.
کوتاه سخن اینکه مجوزهای گنو، پیش از آزادی، اخلاق را مد نظر قرار میدهند، فلسفهی شکلگیری گنو یک فلسفهی اخلاقیست، بنابراین آزادیهایی که در مجوزهای آزاد گنو به ما داده شده تنها در راستای رهایی از انحصار طلبی و مالکیتخواهیست، اما آنجایی که حرف از زیر پا گذاشتن اخلاق در میان است، گنو سختترین محدودیتها را به میان آورده، تاجایی که پروانههای آزاد را به دو دسته تقسیم میکنند، Strong and weak copyleft، یعنی پروانههای آزاد با کپیلفت ضعیف، و پروانههای آزاد با کپیلفت قوی، پروانههای گنو – به غیر از الجیپیال که برای همخوانی با دیگر پروانههای آسانگیر مانند بیاسدی نوشته شده- دارای کپیلفت قوی هستند.
گنو را بهتر بشناسیم
{{استفاده از مطالب این نوشته تحت مجوز جیافدیال آزاد است}}
