متاسفانه در دنیای وب فارسی این دو مفهوم به درستی طرح نشدهاند، هنوز خیلیها گمان میکنند که منظور از نرمافزار متنباز، نرمافزاری است که متنش (سورسش) در دسترس است اما نمیتوان آن را مانند نرمافزارهای آزاد بازتوزیع (redistribute) یا دستکاری کرد. در واقع تنها تفاوت نرمافزارهای تجاری با نرمافزارهای متنباز را در باز بودن متنشان میبینند و فکر میکنند سایر محدودیتهای نرمافزارهای مالکیتی نظیر نداشتن آزادی توزیع دوباره بر این نرمافزارها نیز میتواند حاکم باشد.
اما اینطور نیست، open source هم مانند free، عبارتی است که معنای تخصصی آن با معنای لغوی آن متفاوت است. آن چیزی که به عنوان پروانهٔ اپنسورس مطرح است، با آنچه گاها در وب فارسی به اپنسورس نسبت داده میشود بکلی فرق دارد. «بازتوزیع آزاد» یکی از شرایط نرمافزارهای اپنسورس است! یعنی شما میتوانید مشتقات کار متنبازی را که در اختیار دارید آزادانه (با حفظ شرایطی) بازتوزیع کنید و «حق دستکاری» در کد و ساختن مشتقات تازه از حقوق مسلم دارندگان نرمافزار متنباز است.
برای توضیح بیشتر در مورد نرمافزارهای متنباز بخوانید:
نرمافزار متنباز درویکیپدیای فارسی
این تعریفی است که مورد قبول OSI (Open Source Initiative)میباشد،
آن مفهومی که امروزه با متنباز اشتباه گرفته شده، نامش هست source-available
اگر با تعریف نرمافزارهای آزاد آشنا باشید، متوجه شدهاید که تعریف متنباز بسیار بسیار نزدیک به آزاد است، و شاید بتوان گفت اصول کلی آنها یکی است، تا جایی که پیدا کردن تفاوت ایندو به کاری مشکل بدل شده و باید نشست و به صورت دقیق متن پروانهها را بررسی کرد تا شاید در نهایت تفاوتهایی کوچک آنها مشخص شوند، اینجاست که این پرسش مطرح میگردد:
پس چرا برخی از طرفداران نرمافزارهای آزاد بشدت با متنباز مخالف هستند؟
پاسخ این پرسش در فلسفهٔ وجودی این دو جنبش نهفته است، جنبش نرمافزارهای آزاد اصل را بر آزادی گذاشته و برای رسیدن به این هدف هیچگونه انحصاری را نمیپذیرد، در حالی که متنبازها کمی با این انحصار کنار میآید و هدف را گسترش هر چه سریعتر نرمافزارهای متنباز و مفبول افتادن آن نزد عموم قرار دادهاند، تا جایی که در متون رسمی این پروانهها تقریبا حرفی از آزادی به میان نمیآید بلکه تنها بالا بردن قدرت و اطمینانپذیری این نرمافزارها هدف قرار گرفته است. و طبیعی است که کسانی که خواهان آزادی ناب هستند، با این رویه مخالفت کنند، و گاهی آن را تیشهزدن به ریشهی آزادی و خرابکردن ذائقهی مردم میبینند. نتیجهی این تفاوت دیدگاه، این شده که یک سری از پروانههای نرمافزار، که متنباز شناخته میشوند، آزاد شناخته نمیشوند، چراکه رگههایی از انحصار در آنها وجود دارد. از طرف دیگر شاهد پروانههای امآیتی، الجیپیال، بیاسدی و آپاچی هستیم که از پروانههای نرمافزارهای «آزاد و متنباز» هستند، یعنی با هر دو فلسفه انطباق داده شدهاند. (از این میان خواندن متن الجیپیال را توصیه میکنم)
و در نهایت توجه شما را به این گفتهی بنیاد نرمافزارهای آزاد جلب میکنم:
nearly all free software is open source, and nearly all open source software is free
تقریبا همهٔ نرمافزارهای آزاد، متنباز هستند، و تقریبا همهی نرمافزارهای متنباز، آزاد
ولی اگر میخواهید به ژرفای تفاوت ایندو پی ببرید حتما بخوانید: چرا متنباز هدف اصلی نرمافزار آزاد را برآورده نمیکند (نوشتهی ریچارد استالمن)
{{استفاده از این نوشته تحت مجوز جیافدیال آزاد است}}
